Eski Pazar Sabahlarına Özlem

İnsanın bazı sabahlara yeniden uyanası geliyor. Takvimde çok geride kalmış, fakat içimizde hâlâ ışığı sönmemiş sabahlara… Renkli televizyonun evlere yeni girdiği, karşısına ailece oturmanın küçük bir bayrama dönüştüğü o eski pazar sabahlarına.

Mutfaktan çay kokusu gelirdi. Sofra hazırlanırken evin içinden tanıdık sesler yükselir, dışarıdan geçen bir satıcının sesi açık pencereye kadar ulaşırdı. Kimsenin elinde telefon yoktu. Birbirimizin yüzüne bakar, anlatılanı dinler, aynı şeye gülerdik. Pazar sabahının kendine ait bir yavaşlığı vardı; kahvaltıdan kalkmak için acele etmezdik.

Bugün dönüp baktığımda, o günlerden en çok bu hâli özlüyorum: Bir aradayken gerçekten bir arada olmayı.

Yokluk vardı. Hem de çocuk aklımızın bütün ağırlığıyla kavrayamadığı kadar. Evlerin ihtiyaçları ertelenir, giysiler kardeşten kardeşe geçer, bozulan eşya hemen gözden çıkarılmazdı. Büyüklerimizin geçim derdini sonradan anladık. Bizim içinse yeni bir ayakkabı, bayramlık bir gömlek, alınan bir kitap uzun süre sevinmek için yeterliydi.

Ekmeğin kırıntısı bile kıymetliydi. Yere düşen bir parçayı alırken gösterilen özen, sofrada verilen sessiz bir ders gibiydi. Nimete saygıyı uzun açıklamalardan önce, büyüklerimizin el hareketlerinden öğrenirdik. Bir şeyi elde etmenin emek istediğini gördüğümüz için, elimizdekini kolayca harcayamazdık.

Para harcamayı pek bilmezdik. Cebimizdeki birkaç kuruşla ne alacağımızı uzun uzun düşünür, bazen de arkadaşımızın parası yoksa kendi isteğimizden vazgeçerdik. Bir simidi bölüşmek, oyuna bir kişiyi daha katmak, düşenin dizindeki toprağı silmek… Arkadaşlık böyle küçük hareketlerin içinde büyürdü. Kapısını çalacağımız bir arkadaşımızın olması, günün güzel geçmesi için başlı başına bir sebepti.

Henüz insanların sözlerinin arkasında başka anlamlar aramıyorduk. Bir gülüşten kuşkulanmayı, bir iyiliğin hesabını tutmayı öğrenmemiştik. Küserdik elbette. Fakat ertesi gün sokaktan gelen bir sesle barışır, yarım kalan oyuna devam ederdik. Şimdi o günleri düşünürken, çocukluğumuzun bu kolay barışan yanını da özlüyorum.

Evlerin en yaşlıları, hayatımızın da merkezindeydi. Dedemizin anlattığı bir hikâyeyi defalarca dinler, ninemizin aynı öğüdü tekrar etmesine alışırdık. Onların oturdukları köşeler, kullandıkları eşyalar, sesleri ve kokuları evin hafızasına karışırdı. Bir bayram ziyaretinde ellerini öpmek, yanlarına oturmak, ne söylediklerini dinlemek hayatın olağan akışıydı. Bugün bazı evleri hatırlarken önce o köşelerin boşluğu geliyor gözümün önüne.

Ramazanların da kendine özgü bir sesi, kokusu ve bekleyişi vardı. İlk orucumuzu tutarken duyduğumuz heyecanı, akşama doğru saati kaç kez sorduğumuzu hatırlıyorum. İftar sofrasına yetiştirilen bir tabak yemek, komşudan gelen sıcak pide, büyüklerimizin duası… Çocukluğumuzun hafızasında ibadet, evin içindeki huzurla ve paylaşmayla yan yana duruyordu. Bereket dediğimiz şeyi biraz da o sofralarda hissediyorduk.

Ölümü ise anlamazdık.

“Niye öldü?” diye sorardık. Büyüklerin verdiği cevaplar içimize sinmez, bir süre sonra geri gelecekmiş gibi beklerdik. Bir insanın sesinin bir daha duyulmayacağını, oturduğu yerin hep boş kalabileceğini kavrayamazdık. Yıllar geçtikçe öğrendik. Şimdi eski sabahlara duyduğumuz özlemin içinde, o sabahlarda bizimle olan insanların hasreti de var.

Hayatımızda sevinecek çok şey bulurduk. Radyoda sevdiğimiz şarkının çalması, resim defterine aldığımız yeni boyalar, bahçede açan bir çiçek… Sokaktaki kedinin yavrularını görmek için aynı yere tekrar tekrar giderdik. Bir oyunun bitmesini istemez, hava karardığında eve çağrılınca biraz daha kalabilmenin yolunu arardık. Günün içine dikkatle bakardık; merakımızı uyandıracak bir şey mutlaka çıkardı.

Okulun da ayrı bir ağırlığı vardı hayatımızda. Yeni kitapların kokusu, özenle kaplanan defterler, öğretmenin verdiği bir aferin uzun süre aklımızda kalırdı. İyi bir okulda okumak ailece önemsenir, üniversiteyi kazanan bir gencin haberi komşular arasında sevinçle anlatılırdı. O başarıda anne babanın emeği, öğretmenin gayreti, öğrencinin uykusuz geceleri görülürdü. Kazananın sevincine başkaları da ortak olurdu.

Lokantada yemek yemek seyrek yaşanan, bu yüzden hazırlığı ve hatırası olan bir şeydi. Masaya oturmak, sipariş vermek, eve dönünce yediklerimizi anlatmak bile heyecandı. Sinemaya gitmek de öyle… Film bittikten sonra sahneleri konuşur, bazen günlerce etkisinden çıkamazdık.

Gazetelerin elden ele dolaştığı zamanlardı. Birimiz spor sayfasını bekler, birimiz karikatürlere bakar, bir başkası bulmacanın başına otururdu. Bilinemeyen bir kelime evdekilere sorulur, cevabı bulan küçük bir zafer kazanmış gibi sevinirdi. Telefon çaldığında kimin aradığını merak ederdik. Uzakta yaşayan bir yakınımızın sesini duymak, günün geri kalanını değiştirebilirdi.

Bütün bunları hatırlayınca insan eskiye özeniyor.

Elbette hafıza seçiyor; bazı sıkıntıların üzerini zamanla örtüyor. O yıllarda da haksızlıklar, kırgınlıklar, çaresizlikler vardı. Büyüklerimizin nice kaygısından, çocuk olduğumuz için haberimiz bile yoktu. Yine de hatırladığımız sıcaklığın bir karşılığı var. Aynı sofrada geçirilen uzun zamanlar, zahmet edilerek sürdürülen dostluklar, yaşlıların yanında sabırla oturulan saatler yaşandı. Bugün içimizi sızlatan da onların hayatımızda giderek azalması.

Eskiye özlem duyduğumuzda, belki hayatımıza yeniden almak istediğimiz şeyleri de fark ediyoruz. Yarım bırakmadan dinlenecek bir sohbeti, habersizce çalınabilecek bir dost kapısını, eldekiyle kurulmuş bir sofranın sevincini… Bir şeyin yenisini almadan önce eskisine biraz daha özen göstermeyi. Sevdiklerimizin sesine, yüzüne ve yanında geçirdiğimiz zamana dikkat etmeyi.

Geçmişe dönemiyoruz. Fakat hatırladıklarımızın bugünümüzle bir bağı olabilir. Bir pazar sabahı kahvaltıyı biraz uzatabilir, uzun zamandır aramadığımız bir büyüğümüzü arayabiliriz. Çocuğumuzun anlattığını acele etmeden dinleyebilir, bir dostumuzla saat hesabı yapmadan oturabiliriz.

Belki o sabah, çay soğurken sohbet koyulaşır. Birisi eski bir hikâyeyi yeniden anlatır. Sofradan ilk kimin kalkacağını kimse düşünmez.

Biz de yıllardır özlediğimiz o duyguyu, bir an için yeniden tanırız.