Statü Anksiyetesi-AVM Doluluğu İlintisi

Günümüz insanının her şeye ulaşabileceği beklentisi ve doyumsuz kazanç iştahı, mahrumiyet hissini büyütür ve bu durum günümüz insanının huzursuzluğuna neden olur. Günümüz
insanının en derin kaygılarından biri olan statü anksiyetesi; bireyin toplum içindeki sosyal konumunu kaybetme korkusu, toplumun başarı kriterlerine ulaşamayarak başkaları tarafından
değersiz olarak algılanma endişesi ve toplum gözünde kendimizi konumlandıramama olasılığı karşısında yaşadığı derin sosyopsikolojik kaygıdır. Bu kaygı, bireyin özgüvenini ve mutluluğunu doğrudan etkileyen bir faktördür. Statü kaygısı, yetersizlik hissi ve değersizlik korkusu ile iç içedir. Eğer çocukken koşullu sevgiyle büyütülmüşsek yetişkinlikte de başkalarının onayını kazanmak için statüye tutunabiliriz. Kendi pozisyonunun diğerlerine kıyasla düşük olduğunu algılayan bireylerin özsaygısı zedelenir ve statü anksiyetesi tetiklenir. Bu durum, Alain de Botton’un statü kaygısı kitabında psikolojik ve sosyolojik olarak irdelenmiştir. Statü anksiyetesi-AVM doluluğu ilintisini aşağıdaki şekilde açıklayabiliriz: Hayat pahalılığı, sosyolojik problemlere neden olur. Ekonomik belirsizlik dönemlerinde bireyler gelecek üzerindeki kontrollerini kaybetmiş hissederler. Ekonomik durgunluk ve sosyoekonomik istikrarsızlık gibi belirsizlik dönemlerinde tüketici davranışları/eğilimleri değişkenlik gösterir. Ekonomik durgunluğun/belirsizliğin ve geçim sıkıntısının görünür olduğu dönemlerde alışveriş merkezlerinin (AVM) doluluğu/kalabalıklaşması refah göstergesi/yansıması değil umutsuzluk çığlığıdır. Ekonomide buna ruj etkisi denir. Ekonomik belirsizliğin yoğunlaştığı dönemlerde tüketiciler ruj, maskara, parfüm gibi kendini iyi hissettirecek küçük lüks satışlar artar. Ruj etkisi, benliğin kendini koruma ve onarma çabasıdır (savunma mekanizması). Ev ve araba almak, pahalı tatile gitmek gibi büyük hayaller imkansızlaştığında, insanlar bu harcamaları erteleyip tasarruf yapmak yerine paralarını daha düşük maliyetli olan iyi lokantalara gitmek, kafede kahve içmek ve marka giymek gibi anlık mutluluklara/ulaşılabilir küçük lükslere harcarlar (hedef değişimi). Küçük lüksler; bireyin kaygı, belirsizlik ve kontrol kaybıyla başa çıkmasına yardımcı olan mikro savunma mekanizmasıdır. Büyük harcamaların ertelenmesi, küçük mutlulukların artması, sosyal medyanın kendini şımart kültürü kişisel bakım ürünlerine yönelimi güçlendirir. Sosyal karşılaştırma baskısının yoğun olduğu dijital ortamlar, bu etkiyi daha da derinleştirir. Psikolojik açıdan küçük lüksler, dopamin salgılanması ile stresin geçici olarak maskelenmesi gibi anlık psikolojik tatmin ve sosyal bir prestij sağlar. Gençlerin ev, araba alamazken dışarda kahve içmesi, son model telefon kullanması, kozmetiğe para harcaması ve küçük lükslere yönelmesi ruj etkisiyle açıklanır. Kozmetik ürünler ve özellikle ruj bu davranışın sembolü haline gelmiştir. Ruj etkisi, sadece cüzdanın değil aynı zamanda ruhun verdiği bir yanıttır. Ruj etkisi ile bireyler, dış dünyaya karşı hala iyiyim ve kendime bakıyorum mesajı verirler (sosyal sinyalleşme, narsistik tamir). Aslında kalabalık kafeler zenginleşmemizin göstergesi değil orta sınıfın gizli cenaze törenidir. Hayallerimizi bir kahve bardağına sığdırırız. Gördüğümüz şey bir refah tablosu değil batmakta olan bir geminin güvertesinde beklerken çalınan son şaşaalı veda partisidir (tüketim). Toplumda saygı görmek için ödediğimiz bu hedef değişim araçları, toplumda kabul görmemizin bir bedelidir ve bireyin sosyal konumunu kaybetme korkusundan yani statü anksiyetesinden kaynaklanmaktadır. Artık görünüş bizim için bir hayatta kalma zırhıdır (dışlanma korkusu). Ekonomik durgunluk/belirsizlik, bireyin kontrol hissini zedeler ve bireyin iç dünyasında derin kayıplar yaratır (güven, gelecek beklentisi, sosyal statü). Kısaca; bu kayıplar, bilinçdışında kaygıyı besler. Küçük lüksler, bu boşluğu dolduran ikame nesnelere dönüşürler. Küçük bir alışveriş, bireye kontrol bende hissini geri verir. Psikoanalitik literatürde kontrol illüzyonu olarak bilinen bu mekanizma aynı zamanda sağaltıcı işlev üstlenir. İnsan kendi değerini sadece ekonomik ve sosyal göstergeler üzerinden değil de, yaşamına anlam katan sanat ve felsefe gibi daha derin unsurlar üzerinden değerlendirdiğinde dışsal statü kaygısının baskısından kurtulabilir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir